سن یائسگی در زنان و یائسگی زودرس

sad-old-woman

یائسگی به زمانی گفته می‌شود که دوره‌های قاعدگی زنان متوقف می‌شود. به لحاظ پزشکی، در صورتی که شخص برای ۱۲ ماه متوالی پریود ماهیانه نداشته باشد، یائسه محسوب می‌شود. به طور طبیعی، سن میانگین یائسگی ۵۱ سالگی است. اما گاهی اوقات به خاطر عوامل ژنتیکی، ابتلا به برخی بیماری‌ها و یا انجام جراحی، ممکن است یائسگی زودتر اتفاق بیافتد. صرف‌نظر از زمان حالت طبیعی که گفته شد، زنان در سنین مختلفی ممکن است یائسه شوند. 

اغلب افراد در مورد علائم واضح و آشکار یائسگی مانند تعریق زیاد و گرگرفتگی بدن، اطلاع دارند. اما یائسگی با برخی علائم پنهانی دیگر مانند خشکی واژن، سوزش و خارش واژن و دخول دردناک همراه است که بر زندگی روزمره زنان و بر روابط زناشویی آن‌ها تاثیرات منفی زیادی دارد. لیزر مونالیزا تاچ از پیشرفته‌ترین تکنولوژی لیزر برای بهبودی سریع علائم ناشی از یائسگی استفاده می‌کند.

علت بروز یائسگی زودرس چیست؟


یکی از علل پزشکی بروز یائسگی زودرس، عارضه‌ای به نام نارسایی زودرس تخمدان می‌باشد. به لحاظ تعریف تخصصی، نارسایی زودرس تخمدان با یائسگی زودرس یکسان نیست. در نارسایی زودرس تخمدان، عملکرد نرمال تخمدان‌ها، قبل از سن ۴۰ سالگی دچار اختلال می‌شود. زنانی که به نارسایی زودرس تخمدان مبتلا هستند، ممکن است دوره‌های قاعدگی داشته باشند اما نابارور هستند. نارسایی زودرس تخمدان معمولا با علائم مشابه با یائسگی زودرس همراه است.

یائسگی زودرس همچنین می‌تواند بر اثر انجام درمان‌های مربوط به سرطان (یا بیماری‌های دیگر) باشد که شامل شیمی‌درمانی و پرتودرمانی درناحیه لگن می‌شوند. این روش‌های درمانی می‌توانند به تخمدان‌ها آسیب بزنند و منجر به نارسایی تخمدان شوند. جراحی برداشتن تخمدان‌ها (چه برای برداشتن غده‌ی خوش‌خیم باشد و چه غده‌ی بدخیم)، در صورتی که هر دو تخمدان برداشته شود، منجر به یائسگی زودرس می‌شود. جراحی برداشتن رحم نیز منجر به یائسگی زودرس می‌شود، تنها به این معنا که دوره‌های قاعدگی دیگر رخ نمی‌دهند اما تخمدان‌ها همچنان به تولید هورمون ادامه می‌دهند.

سایر دلایل بروز یائسگی زودرس که کمتر شایع هستند، عبارتند از: مصرف برخی داروها، ابتلا به بیماری‌های مزمن، تومور غده‌ی هیپوفیز و هیپوتالاموس، اختلالات روانی و برخی دیگر از بیماری‌ها و مشکلات نادر یا ناشناخته.

چه کسانی در معرض یائسگی زودرس هستند؟


در سنین ۱۵ تا ۲۹ سالگی از هر ۱۰۰۰ زن، یک زن و در سنین ۳۰ تا ۳۹ سالگی از هر ۱۰۰ زن یک نفر به یائسگی زودرس مبتلا می‌شود. این مشکل می‌تواند به عوامل ژنتیکی، بیماری‌هایی مانند اختلالات سیستم ایمنی، اختلالات تیروئیدی، عفونت ویروسی، اختلالات هورمونی و اختلالات تغذیه مربوط باشد.

احتمال بروز یائسگی زودرس در زنانی که بستگان نزدیکشان نیز همین مشکل را دارند، بیشتر است.

زنانی که باید تحت درمان سرطان قرار بگیرند و یا به بیماری دچار هستند که درمان آن نیازمند جراحی ارگان‌های زنانه می‌باشد، در معرض ابتلا به یائسگی زودرس بر اثر جراحی هستند.

علائم یائسگی زودرس چیست؟


علائم یائسگی زودرس، با علائم معمول یائسگی یکسان هستند. این علائم عبارتند از:

  • تغییرات خلق و خو
  • خشکی واژن
  • اختلال در تمرکز و یادگیری
  • گرگرفتگی
  • کاهش میل جنسی
  • اختلالات خواب

معمولا قبل از بروز یائسگی، شخص دچار بی‌نظمی در قاعدگی می‌شود و این مشکل ممکن است از چند سال قبل از بروز یائسگی، آغاز شود.

از چه آزمایشاتی برای تشخیص یائسگی زودرس استفاده می‌شود؟


برای تعیین عدم وجود قاعدگی‌های ماهیانه، نیازی به انجام هیچ تست و آزمایشی نیست. اما گاهی اوقات برخی از زنان دچار بی‌نظمی در قاعدگی یا برخی از علائم یائسگی می‌شوند. در این موارد لازم است برای بررسی عملکرد تخمدان‌ها، آزمایشاتی انجام شود. برای مثال ممکن است تست بارداری انجام شود و یا سایر علل احتمالی عدم قاعدگی مانند اختلالات خاص تیروئیدی، بررسی شود.

معمولا برای بررسی عملکرد تخمدان‌ها و همچنین بررسی اینکه بیمار به دوران یائسگی خود نزدیک می‌شود یا خیر، سطح هورمون محرک فولیکول (FSH) اندازه‌گیری می‌شود. هورمون FSH موجب تحریک تخمدان‌ها برای تولید استروژن می‌شود، بنابراین اگر تولید استروژن توسط تخمدان‌ها کاهش یابد، سطح این هورمون در خون بالا می‌رود. در صورتی که سطح هورمون FSH بیشتر از ۴۰ mIU/ml باشد، این مسئله به عنوان تشخیص یائسگی در بیمار تلقی می‌شود. همچنین ممکن است سطح برخی از هورمون‌های تولید شده توسط تخمدان‌ها مانند استرادیول نیز اندازه‌گیری شود که در صورتی که سطح این هورمون کمتر از ۳۲ pg/ml باشد می‌تواند نشان‌دهنده‌ی یائسگی باشد.

آیا یائسگی زودرس درمانی دارد؟


هیچ درمانی که بتواند روند نزدیک شدن به یائسگی را برعکس، یا متوقف کند وجود ندارد اما زنانی که یائسه می‌شوند می‌توانند با استفاده از برخی روش‌های درمانی، علائم ناخوشایند ناشی از یائسگی را کنترل کنند.

انواع روش‌های درمانی برا بهبودی علائم ناشی از یائسگی عبارتند از:

  • هورمون‌درمانی: هورمون‌درمانی  (هورمون‌تراپی: HT یا استروژن‌تراپی: ET ) با استفاده از روش‌های مختلفی مانند مصرف قرص، استفاده از برچسب، اسپری، کرم و ژل قابل انجام است. هورمون‌تراپی موضعی نیز با استفاده از داروهایی که در داخل واژن استفاده می‌شوند، انجام می‌شود. هورمون‌درمانی، موثرترین روش برای کنترل علائم ناشی از یائسگی مانند گرگرفتگی زنان و خشکی واژن است. از آنجایی که هورمون‌درمانی با برخی عوارض و خطرات خاصی همراه است (حمله قلبی، سکته مغزی و سرطان سینه)، متخصصین توصیه می‌کنند که بیمار از کمترین دوز موثر دارو استفاده کنند و مصرف دارو صرفا برای کنترل علائم باشد و به یک دوره زمانی کوتاه محدود شود.
  • مصرف قرص‌های ضدبارداری خوراکی نیز نوعی روش هورمون‌تراپی است که گاهی برای بهبود علائم یائسگی تجویز می‌شود.
  • داروهای ضدافسردگی: ثابت شده است که داروهای مهار‌کننده‌ی بازجذب سرتونین (SSRIs) و داروهای مشابه آن می‌توانند، علائم گرگرفتگی را در ۶۰ درصد از زنان بهبود دهند.
  • ژل‌ها، کرم‌ها و محصولات لوبریکانت غیرهورمونی می‌توانند از بروز علائم ناشی از خشکی واژن پیشگیری کنند.
  • تکنولوژی‌های کمکی باروری: در برخی از موارد خاص، زنانی که دچار یائسگی زودرس شده‌اند، می‌توانند با استفاده از تخمک اهدایی باردار شوند.

عوارض یائسگی زودرس چیست؟


در صورتی که بیمار در نظر داشته باشد که باردار شود، با بروز یائسگی زودرس، با مشکل ناباروری مواجه می‌شود. این مشکل می‌تواند از عوارض یائسگی زودرس باشد و در ادامه به افسردگی و ناراحتی‌های روحی منجر شود. همچنین به علت کاهش ترشح هورمون استروژن، این زنان بیشتر در معرض ابتلا به پوکی‌استخوان هستند. زنانی که به یائسگی زودرس دچار می‌شوند، برای مدت زمان بسیار طولانی‌تری در زندگی خود، با کاهش سطح هورمون استروژن رو به رو هستند و این موضوع موجب افزایش احتمال تراکم استخوانی در این افراد می‌شود. البته می‌توان با مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین D ، مصرف غذاهای سرشار از کلسیم و انجام ورزش با وزنه، این خطر را تا حدود زیادی برطرف نمود.

پیش بینی نتایج درمان و وضعیت بیمار در آینده چگونه است؟


وضعیت بیمار در آینده به شرایط فعلی او و علت اصلی بروز یائسگی زودرس، بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر یائسگی زودرس به علت جراحی یا درمان‌های سرطان، ایجاد شده باشد، واضح است که شرایط بیمار در آینده به مشکلی بستگی دارد که به خاطر آن این جراحی یا درمان‌های دیگر انجام شده‌اند. زنانی که به دلایل نامعلومی به نارسایی تخمدان مبتلا شده و در نتیجه دچار یائسگی زودرس شده‌اند، بیشتر در معرض ابتلا به پوکی‌استخوان هستند. این زنان همچنین در آینده، بیشتر از سایرین مستعد بیماری‌های قلبی و عروقی هستند، البته این مسئله تاکنون به طور کامل مورد مطالعه قرار نگرفته است.